Focusing a psychoterapia – co je łączy, czym się różnią?

Gendlin zaczyna od ciała–środowiska – body-environment. Oddychanie jest jednym wydarzeniem, w którym uczestniczą płuca i powietrze. Podobnie nasze ludzkie życie wydarza się w relacjach i sytuacjach, które przeżywamy całym sobą. Sposób, w jaki ktoś na nas patrzy, odpowiada albo milczy, może uczestniczyć w tym, jak teraz oddychamy, mówimy i czujemy siebie.

Kiedy pojawia się ścisk przed rozmową, jest w nim więcej, niż potrafimy od razu rozpoznać. Może uczestniczyć w nim historia tej relacji, troska o bliskość, obawa przed odmową, pragnienie wypowiedzenia czegoś ważnego. Gendlin opisuje niejawną złożoność – implicit complexity: wiele znaczeń działa razem, zanim zdołamy je osobno nazwać.

W tej złożoności poszczególne wątki już się współkształtują. Obawa ma taki charakter właśnie dlatego, że zależy nam na tej osobie. Potrzeba bliskości jest odczuwana wraz z pamięcią poprzednich spotkań. Pojęcie wszystkiego przez wszystko – everything by everything, czyli eveving pomaga nam zachować uwagę na tę całość.

Dlatego słuchamy również tego, co nie mieści się jeszcze w wyjaśnieniu. Czasem jedno zdanie, wypowiedziane w odpowiednim momencie, pozwala poczuć sprawę inaczej. Czasem najwięcej wnosi chwila, w której ktoś pozostaje z nami i pozwala szukać.

Żywy proces niesie odniesienie do własnej kontynuacji. Gendlin nazywa ten wymiar implikowaniem – implying. W ludzkim przeżywaniu możemy rozpoznawać go jako potrzebę odpowiedzi, niedokończenie, poczucie, że coś ważnego jeszcze nie znalazło swojej drogi.

Bywa, że nie mogliśmy czegoś wypowiedzieć, przyjąć czy zrobić. Życie toczyło się dalej, niosąc również to niedokończenie. W A Process Model zatrzymanie – stoppage istnieje poprzez sposób, w jaki trwa i zmienia się pozostały proces. Jakiś aspekt nadal jest implikowany, a my żyjemy dalej, już z tym zatrzymaniem.

To pomaga nam patrzeć z czułością na powracające trudności. Człowiek ma za sobą drogę, na której próbował żyć tak, jak było to możliwe. Gdy dziś wraca do ważnej sprawy, spotyka ją wraz z całym późniejszym doświadczeniem. Dalszy krok może więc przyjść w nowej postaci.

Gendlin ujmuje wydarzanie się – occurring i implikowanie jako nierozdzielne wymiary procesu. Kiedy wydarza się odpowiedź, która pozwala podjąć implikowany dalszy ciąg, zmienia się także samo implikowanie. Zmieniona całość niesie nowe możliwości. To posuwanie procesu naprzód – carrying forward.

W naszym rozumieniu focusingu ta myśl ma bardzo praktyczny sens. Towarzyszymy człowiekowi przy tym, co daje się teraz odczuć, i sprawdzamy, jaka odpowiedź umożliwia dalszy ruch. Może nią być trafniejsze słowo, uznanie własnej potrzeby, czyjaś zmiana sposobu słuchania albo możliwość powiedzenia: „Potrzebuję, żebyśmy zwolnili”.

Felt sense to cielesne odczucie całej sprawy, tak jak ją teraz przeżywamy. Początkowo bywa niejasne. Możemy czuć, że „coś w tym jest”, choć nie umiemy jeszcze tego opowiedzieć.

W A Process Model Gendlin opisuje formowanie się bezpośredniego referentu – direct referent formation. Kiedy zostajemy przy sprawie i dajemy czas jej cielesnemu odczuwaniu, może uformować się wyraźniejsze „to”, do którego potrafimy wrócić. Odczucie powstaje wraz z nową możliwością bycia przy nim.

Pomaga w tym utrzymywanie i pozwalanie – holding and letting. Utrzymujemy odniesienie do tej właśnie sytuacji i pozwalamy, by jej odczuwanie się rozwijało. Możemy skierować uwagę, poczekać, poszukać słów. Samo uformowanie się felt sense ma własne tempo.

Już w jego powstawaniu może wydarzać się carrying forward. Czasem dopiero po takim poruszeniu znajdujemy słowa dla tego, co wcześniej wydawało się niemożliwe do powiedzenia. „Boję się tej rozmowy” może rozwinąć się w: „Tak bardzo chcę być blisko, że trudno mi pokazać, jak bardzo mnie to boli”. Przy tych słowach może przyjść wzruszenie, trochę więcej miejsca, możliwość pozostania przy sobie.

Ten przykład jest zaproszeniem do wyczuwania różnicy. Rozpoznajemy ją we własnym doświadczeniu, w tym, jak teraz jesteśmy ze sprawą. Słowa pozostają otwarte na poprawkę, a nasze rozumienie – na spotkanie z perspektywą drugiego człowieka.

Czasem dopiero przy kimś możemy poczuć, jak naprawdę nam jest. Kiedy druga osoba słucha bez pośpiechu, łatwiej znaleźć chwilę na niedokończone zdanie. Kiedy przyjmuje nasze „nie, jeszcze inaczej”, możemy podejść bliżej własnego znaczenia.

Gendlin nazywa tę perspektywę pierwszeństwem interakcji – interaction first. To, jak jesteśmy w spotkaniu, już kształtuje się we wzajemnym odniesieniu. Moje słuchanie jest od początku poruszone Twoją obecnością, a sposób, w jaki do mnie mówisz, już uczestniczy w tym, jak jestem z Tobą. Pierwotne współoddziaływanie – original interaffecting pozwala opisać tę zależność precyzyjniej niż prosty ciąg oddzielnych reakcji.

W Instytucie Obecności rozumiemy z tego, że towarzyszenie wymaga gotowości do zmiany własnej odpowiedzi. Mogę zwolnić. Zauważyć, że moje pytanie przyszło za wcześnie. Oddać Twoje słowa i poczekać, aż sprawdzisz je w sobie. Uznać, że dzisiaj potrzebujesz przede wszystkim oparcia.

Już w A Theory of Personality Change Gendlin rozważał, jak odpowiedź drugiej osoby uczestniczy w rozwijaniu przeżywania. Czytamy tę myśl razem z A Process Model: w spotkaniu może stawać się możliwy taki sposób bycia sobą, który wcześniej nie miał warunków, by się rozwinąć.

Gendlin był filozofem, który współpracował z Carlem Rogersem i badał psychoterapię. Interesował go sposób odnoszenia się do doświadczenia: chwile zatrzymania, szukanie znaczenia w tym, co bezpośrednio odczuwane, poprawianie słów w kontakcie z przeżywaniem.

W badaniach Gendlina i współpracowników taki sposób uczestniczenia w sesji wiązał się z korzystnymi wynikami terapii. Z tego wyrosło pytanie, jak pomagać ludziom rozwijać tę zdolność. Focusing stał się drogą uczenia się kontaktu, który badacze obserwowali w procesie terapeutycznym. Gendlin i współautorzy, 1968.

W książce Focusing z 1978 roku Gendlin przedstawił sześć kroków focusingu. Później w Focusing-Oriented Psychotherapy opisał pracę z przeżywaniem w relacji terapeutycznej. W naszym odczytaniu te drogi łączy pytanie o warunki, w których człowiek może żyć dalej w sposób dotąd dla niego niedostępny.

Focusing może towarzyszyć codziennemu życiu: kiedy podejmujemy decyzję, tworzymy, przygotowujemy się do rozmowy albo próbujemy usłyszeć własne pragnienie. Można uczyć się go na warsztacie, podczas indywidualnego spotkania lub w partnerstwie.

W partnerstwie focusingowym dwie osoby na zmianę pozostają przy swoim doświadczeniu i towarzyszą sobie poprzez słuchanie. Uzgadniają czas, dbają o poufność i zostawiają sobie swobodę odkrywania znaczeń. Ich relacja służy praktyce; nie obejmuje diagnozowania ani prowadzenia leczenia.

Można przynieść do takiego spotkania zarówno trudność, jak i zaciekawienie czymś, co dopiero powstaje. Uczymy się rozpoznawać, kiedy podejść bliżej, kiedy potrzebna jest odległość, a kiedy na dziś wystarczy. Ta możliwość wyboru jest częścią obecności.

Psychoterapia zorientowana focusingowo – focusing-oriented psychotherapy – jest podejściem psychoterapeutycznym zakorzenionym w tradycji skoncentrowanej na osobie i doświadczeniu. Uwaga na felt sense i rozwój przeżywania uczestniczy w całej pracy terapeutycznej: w rozmowie, sposobie słuchania, rozumieniu trudności i dobieraniu interwencji.

Gendlin w książce poświęconej temu podejściu szczegółowo przyglądał się temu, jak odpowiedzi terapeuty mogą umożliwiać dalszy ruch, również wtedy, gdy przez dłuższy czas nic zdaje się nie zmieniać.

Terapeuta odpowiada za zawodowe ramy pomocy: uzgodnienie celu pracy, rozpoznawanie potrzeb i trudności, dobór sposobu postępowania, ocenę tego, co pomaga, oraz reagowanie na sytuacje wymagające dodatkowego wsparcia. Uważność na proces rozwija się tutaj razem z wiedzą kliniczną i odpowiedzialnością zawodową.

Osoba przychodząca na terapię może na początku czuć niewiele, mówić bardzo dużo albo mieć trudność w znalezieniu słów. Zaczynamy od tego, co możliwe w aktualnym kontakcie. Czasem oznacza to rozmowę o codzienności, czasem szukanie oparcia, czasem dopiero pierwszą chwilę przy ledwie wyczuwalnym odczuciu.

Przygotowanie do uczenia focusingu i przygotowanie do psychoterapii mają różny zakres. The International Focusing Institute wyraźnie określa szkolenie w psychoterapii zorientowanej focusingowo jako uzupełnienie przygotowania psychoterapeutycznego. Sam certyfikat trenera focusingu nie zastępuje tego przygotowania. Zasady szkolenia TIFI.

W obu formach mogą przychodzić ważne poruszenia i nowe rozumienie. O tym, czy spotkanie jest psychoterapią, decydują jego cel, uzgodnione ramy i kompetencje osoby prowadzącej.

Chcemy być blisko człowieka, który przychodzi ze swoim życiem. Z tym, co umie już opowiedzieć, i z tym, co staje się wyczuwalne dopiero przy kimś. Obecność oznacza dla nas gotowość, żeby spotykać to doświadczenie i pozwalać mu zmieniać naszą odpowiedź.

Z A Process Model czerpiemy rozumienie, że następny krok powstaje w żywym procesie. Słowo, cisza i relacja mogą w nim uczestniczyć. Z badań czerpiemy uważność na to, co pomaga, komu pomaga i w jakich warunkach. Z rozróżnienia praktyki i psychoterapii wynika troska o właściwy zakres wsparcia.

Możesz poznawać focusing poprzez sześć kroków, doświadczyć wzajemnego słuchania w partnerstwie focusingowym albo umówić indywidualną sesję focusingu. Jeśli szukasz psychoterapii, zajrzyj do oferty Centrum Obecności; przy wyborze warto osobno ustalić przygotowanie osoby prowadzącej i ramy proponowanej pomocy.