Nurek w głębinie przy skalnej ścianie — głębia doświadczenia
POZIOM DOŚWIADCZANIA · SKALA EXP · 1955–2029

EXP.
Poziom doświadczania.

Drugie badanie Instytutu Obecności. Siedmiostopniowa Skala Doświadczania Gendlina, Klein, Mathieu i Kieslera — w praktyce Szkoły Obecności, Szkoły Bycia Wewnętrznego, Akademii Process Model i osób praktykujących focusing indywidualnie.

Weź udział · karta EXP Wyniki badania
INSTYTUT OBECNOŚCI · 2026–2029↓
01 — PYTANIE GENDLINA

Jak osoba odnosi się
do własnego doświadczania?

Od połowy lat pięćdziesiątych Eugene T. Gendlin pytał nie o to, o czym mówi klient, lecz jak odnosi się do tego, co w nim obecne: czy opowiada o zdarzeniach z zewnątrz, czy nazywa uczucia, czy też zatrzymuje się przy niejasnym, cieleśnie odczuwanym sensie i pozwala mu się rozwinąć. Z tego pytania wyrosła Skala Doświadczania (EXP) — jedno z najdłużej używanych narzędzi badań nad procesem psychoterapii.

W badaniu EXP pytamy, jak ten sposób odnoszenia się do doświadczania wygląda u osób praktykujących focusing — i czy zmienia się w toku szkoły, partnerstwa focusingowego i praktyki własnej. Nie oceniamy ludzi. Oceniamy krótkie fragmenty wypowiedzi, tak jak robili to sędziowie Gendlina i Klein od 1961 roku.

7poziomów skali
1955pierwszy tekst o zmiennej doświadczania
3lata obserwacji, 2026–2029
02 — DROGA OD 1955 ROKU

Siedemdziesiąt lat
jednej zmiennej.

Skala nie powstała przy biurku. Wyrosła z setek nagrań terapii w Chicago i Wisconsin, z niewygodnego wyniku z 1968 roku i z decyzji, by uczyć focusingu zamiast czekać, aż „pojawi się sam”.

Poniżej najważniejsze punkty tej drogi. Każdy prowadzi do źródła.

1955

Doświadczanie jako zmienna

Gendlin i Zimring opisują w Counseling Center Uniwersytetu Chicagowskiego „jakości, czyli wymiary doświadczania i ich zmianę” — pierwsze sformułowanie zmiennej, którą skala będzie mierzyć. Źródło

1961

Zmienna w procesie zmiany

Artykuł „Doświadczanie: zmienna w procesie zmiany terapeutycznej”. Pierwsza wersja skali Gendlina i Tomlinsona (1961/1962), rewizja Mathieu–Klein (1963). Źródło

1962–1967

Projekt wisconsiński

Badania Rogersa nad psychoterapią schizofrenii. Marjorie H. Klein dołącza w 1962 r.; Kiesler, Mathieu i Klein analizują nagrania sesji. Rogers, Gendlin, Kiesler i Truax wydają „The Therapeutic Relationship and Its Impact” (1967). Źródło

1968

Niewygodny wynik

Poziom doświadczania przewiduje rezultat terapii już we wczesnych sesjach; z 38 przypadków tylko 5 początkowo niskich wzrosło wystarczająco. Stąd decyzja, by uczyć focusingu. Źródło

1969

Podręcznik i raport

Klein, Mathieu, Gendlin i Kiesler: „The Experiencing Scale: A Research and Training Manual”. Kiesler składa raport z pełnym tekstem skali: sędziowie bez doświadczenia klinicznego oceniają po 10–16 godzinach szkolenia tak samo rzetelnie jak klinicyści. Źródło

1969

„Focusing”

Gendlin publikuje instrukcje focusingu i kwestionariusz po focusingu. „Silnik” terapii nie musi pracować na najwyższych obrotach — wystarczy poziom 3,5; na poziomie 2 terapia się nie dzieje. Źródło

1978

Skala w laboratorium snu

Hendricks i Cartwright adaptują skalę do relacji ze snów: 20 osób, 104 sny z wybudzeń REM; poziom doświadczania w snach okazuje się stabilną cechą indywidualną. Źródło

1986

Skala wychodzi do kliniki

Hendricks pokazuje, jak w transkrypcji rozpoznać niski, średni i wysoki poziom doświadczania i jak odpowiadać w kierunku tego, co implicytne. Źródło

2001

Przegląd 89 badań

Hendricks: 27 badań wiąże wyższy poziom doświadczania z lepszym wynikiem terapii, 23 wiążą focusing z wynikiem, 39 pokazuje, że poziom doświadczania można podnieść szkoleniem albo interwencją terapeuty. Źródło

2017

Metaanaliza

Pascual-Leone i Yeryomenko: 10 badań, 406 klientów — doświadczanie klienta jest małym do średniego predyktorem wyniku terapii (r = −0,19; −0,25 z miarami obserwacyjnymi). Źródło

2025

Młodzież

Geyer, Lam, Gilbert i Cooper: 60 osób w wieku 13–16 lat; roboczy poziom EXP wyjaśnia 11,6% wariancji zmiany dystresu, a wczesny EXP i przymierze robocze nie przewidują wyniku. Źródło

2026

Skala a modele językowe

Yim, Muran, Ren i Gorman kodują 79 transkrypcji z podręcznika modelem językowym: umiarkowana rzetelność (ICC 0,67 dla EXP modalnego, 0,71 dla szczytowego). Gondra odtwarza historię współautorek skali, Coughlan i Klein. Źródło

Lata i liczby pochodzą z tekstów wskazanych w sekcji „Źródła”: raportu Kieslera (1969), artykułu Gendlina „Focusing” (1969), przeglądu Hendricks (2001), metaanalizy Pascual-Leone i Yeryomenko (2017) oraz artykułów z lat 2025–2026.

03 — SKALA

Siedem poziomów.
Jeden sposób bycia z sobą.

Forma skrócona z podręcznika (Klein, Mathieu, Gendlin, Kiesler 1969, t. 1, s. 64). Pełne definicje poziomów z kryteriami zajmują osiem stron załącznika do raportu Kieslera.

  1. POZIOM 1

    Zdarzenia zewnętrzne; odmowa udziału.

    Sposób: Bezosobowy, zdystansowany.

  2. POZIOM 2

    Zdarzenia zewnętrzne; opis siebie w kategoriach zachowania lub intelektu.

    Sposób: Zainteresowany, osobisty, z własnym udziałem.

  3. POZIOM 3

    Osobiste reakcje na zdarzenia zewnętrzne; ograniczone opisy siebie; opisy uczuć w kategoriach zachowania.

    Sposób: Reaktywny, zaangażowany emocjonalnie.

  4. POZIOM 4

    Opisy uczuć i osobistych doświadczeń.

    Sposób: Opisujący siebie; skojarzeniowy.

  5. POZIOM 5

    Problemy lub twierdzenia dotyczące uczuć i osobistych doświadczeń.

    Sposób: Eksplorujący, rozwijający, hipotetyczny.

  6. POZIOM 6

    Synteza łatwo dostępnych uczuć i doświadczeń w celu rozwiązania osobiście ważnych kwestii.

    Sposób: Uczucia wyrażane żywo; integrujący, konkluzywny lub afirmujący.

  7. POZIOM 7

    Pełna, swobodna prezentacja doświadczania; wszystkie elementy pewnie zintegrowane.

    Sposób: Rozległy, rozjaśniający, pewny, pełen lekkości.

CO SKALA MIERZY

Sposób, nie treść

Ten sam temat — rozstanie, choroba, praca — może być opowiedziany na poziomie 2 albo 5. Skala patrzy na to, czy osoba mówi z wnętrza odczuwanego sensu, czy obok niego.

KTO OCENIA

Przeszkoleni sędziowie

Oceny robi się na krótkich fragmentach nagrań lub transkrypcji, po szkoleniu na podręczniku. Kiesler (1969) pokazał, że studenci bez doświadczenia klinicznego oceniają równie rzetelnie jak klinicyści.

DWIE LICZBY

Modalny i szczytowy

Poziom modalny to ten, który dominuje we fragmencie; poziom szczytowy to najwyższy, jaki się w nim pojawił. Literatura używa obu.

04 — JAK BADAMY

Trzy drogi
do jednego pytania.

Badanie jest obserwacyjne i dobrowolne. Łączy ocenę sędziów na nagraniach, kartę samoobserwacji po praktyce i powtarzane obserwacje w czasie.

A

Ocena sędziów

Za zgodą obu osób nagrywamy fragmenty sesji focusingowych (partnerstwo, sesje w szkole, praktyka z przewodnikiem). Z nagrania powstaje transkrypcja; dwóch niezależnych, przeszkolonych sędziów ocenia poziom modalny i szczytowy na skali 1–7.

B

Karta EXP po praktyce

Dwie minuty po focusingu: siedem poziomów opowiedzianych w pierwszej osobie — gdzie byłam/em przez większość czasu (poziom modalny) i jak daleko udało się dojść (szczytowy), poruszenie, krok naprzód, kontakt z ciałem. Adaptacja skali do samoopisu, jawnie inna miara niż ocena sędziego.

C

Przebieg w czasie

Te same osoby wracają do pomiaru w kolejnych miesiącach szkoły i praktyki. Interesuje nas trajektoria, nie pojedynczy wynik.

D

Model jako drugi sędzia

Na prośbę autora fragment może ocenić także model językowy. Jego ocena jest eksperymentalna: nie publikujemy jej samodzielnie, tylko zgodność z sędziami — tak badania z lat 2025–2026 wnoszą narzędzia ery AI do skali z 1969 roku.

01 / RZETELNOŚĆ SĘDZIÓW

Warunek publikacji

Zgodność dwóch sędziów (współczynnik korelacji wewnątrzklasowej) co najmniej 0,70 jest warunkiem publikacji liczb z drogi A. Poniżej tego progu publikujemy tylko informację o stanie szkolenia.

02 / FRAGMENT, NIE OSOBA

Ocena wypowiedzi

Oceniany jest fragment o długości kilku minut, nie człowiek. Wyższy poziom nie oznacza „lepszej osoby”; Gendlin pisał, że wystarczy 3,5, by proces się toczył.

03 / PRAWO DO CISZY

Dobrowolność

Nagranie, kartę i udział można przerwać w każdej chwili. Brak odpowiedzi pozostaje brakiem danych, nie zerem.

05 — KOGO ZAPRASZAMY

Cztery drogi praktyki,
jedna skala.

Do badania zapraszamy osoby, które praktykują focusing w Instytucie Obecności i poza nim. Każda grupa ma własny kontekst praktyki, dlatego wyniki pokażemy osobno.

SOSzkoła Obecności
SBWSzkoła Bycia Wewnętrznego
APMAkademia Process Model
Ipraktyka indywidualna

Osoby spoza szkół Instytutu — praktykujące samodzielnie, w partnerstwie focusingowym albo w innej tradycji — mogą dołączyć na tych samych zasadach. Uczestnicy szkół znajdą kartę EXP w swojej przestrzeni FeltSpace (Badania → EXP). Osoby spoza szkół zapisują się tak jak do Prześwitu: imię, nazwisko, e-mail z kodem — moj.instytutobecnosci.pl/przeswit.

06 — OTWARTE WYNIKI

To, co już widać.
I to, na co czekamy.

Pierwszy raport w przygotowaniu
POCZĄTEK DŁUŻSZEJ DROGI

Pierwsze karty już się zapisują.

W tej przestrzeni pojawią się zatwierdzone wyniki zbiorcze: poziom modalny i szczytowy, udział kart z focusingiem (poziom 4 i wyżej), poruszenie, krok naprzód i zgodność oceny modelu z sędziami — osobno dla każdej z czterech dróg praktyki. Każdą liczbę publikujemy, gdy stoi za nią co najmniej pięć różnych osób i przegląd metodologiczny.

Nie publikujemy fragmentów, indywidualnych ocen ani nazwisk. Fragment tekstu służy wyłącznie ocenie i nie opuszcza platformy badania.

07 — HORYZONT 2026–2029

Trzy lata,
trzy kroki.

Zaczynamy od narzędzia, nie od wniosków. Dopiero rzetelni sędziowie dają prawo do liczb.

ROK PIERWSZY01

Sędziowie i pilotaż

Szkolenie zespołu sędziów na podręczniku Klein, Mathieu, Gendlina i Kieslera (nabyty komplet: tomy i nagrania), ocena próbna, pomiar zgodności, dopracowanie karty samoobserwacji.

ROK DRUGI02

Zbieranie w czterech grupach

Nagrania i karty w Szkole Obecności, Szkole Bycia Wewnętrznego, Akademii Process Model i u osób praktykujących indywidualnie. Pierwsze zatwierdzone zestawienia.

ROK TRZECI03

Przebieg w czasie

Trajektorie osób z kilkoma pomiarami, porównanie grup, zestawienie z Prześwitem i opis metody do publikacji.

08 — PRZEJRZYSTOŚĆ

Stara skala,
uczciwe pytania.

Skala EXP ma pół wieku badań za sobą. To nie zwalnia nas z ostrożności w tym, co mówimy o własnych danych.

Co te dane mogą nam powiedzieć?+

Opisują, na jakim poziomie doświadczania mówią osoby praktykujące focusing i jak ten poziom zmienia się w czasie. Pozwalają porównać grupy i postawić pytania o warunki praktyki. Same nie dowodzą, że praktyka spowodowała zmianę.

Czy EXP jest testem diagnostycznym?+

Nie. Skala ocenia sposób wypowiedzi we fragmencie nagrania. Nie mierzy zdrowia, dojrzałości ani wartości osoby. W literaturze bywa predyktorem wyniku terapii o małej do średniej sile (metaanaliza 2017), co nie czyni z niej narzędzia oceny ludzi.

Czym różni się karta samoobserwacji od oceny sędziów?+

Skala Gendlina i Klein jest skalą obserwatora: ocenia przeszkolony sędzia, nie osoba mówiąca. Karta EXP po praktyce jest naszą adaptacją do samoopisu. Raportujemy ją osobno, nigdy jako wynik „na skali EXP”, i sprawdzamy, na ile zgadza się z oceną sędziów.

Co dzieje się z nagraniem?+

Nagranie powstaje tylko za pisemną zgodą obu osób. Jest pseudonimizowane kodem badania, transkrybowane i oceniane przez sędziów; po zakończeniu oceny i kontroli zgodności plik jest usuwany. Transkrypcje nie są publikowane ani przekazywane poza zespół badania.

Jak powstają publiczne liczby?+

Publikujemy wyłącznie zatwierdzone zestawienia zbiorcze z progiem pięciu różnych osób w każdej grupie i mierze, z podaniem liczby osób, fragmentów i zgodności sędziów. Mniejsze grupy pozostają bez publicznych liczb. Każda publikacja i aktualizacja wymaga przeglądu i jawnego zatwierdzenia.

Czy maszyna może oceniać zamiast sędziów?+

Badania z lat 2025–2026 pokazują umiarkowaną zgodność modeli językowych z ekspertami: wysoką w uproszczonej ocenie trójstopniowej, ograniczoną w siedmiostopniowej. W tym badaniu oceny publikowane pochodzą od ludzi; automatyczne oceny mogą służyć wyłącznie do porównań metodologicznych, jawnie oznaczonych.

09 — ŹRÓDŁA

Na czym
stoimy.

Teksty, z których pochodzą fakty na tej stronie. Pełne teksty wraz z polskimi przekładami są w Czytelni Gendlina Instytutu, dostępnej dla zespołu badania.

Bibliografia+

Pełny podręcznik skali (tomy I–II i nagrania szkoleniowe) jest dostępny w The International Focusing Institute; cytowany w literaturze jako 1969 lub 1970. Skala Stock i Kolb o tej samej nazwie (uczenie się przez doświadczenie) jest innym narzędziem i nie jest przedmiotem tego badania.

POZOSTAŃMY W KONTAKCIE

Chcesz wziąć udział
albo zostać sędzią?

Szukamy osób do udziału w czterech grupach i do zespołu sędziów. Jesteśmy otwarci na rozmowę o metodzie i współpracy badawczej.

Napisz do nas Jestem uczestnikiem
Pierwsze badanie Instytutu: Prześwit Instytut Obecności · Badanie EXP · 2026–2029